گیربکس دستی این روزها در دنیای خودرو شبیه به صفحات وینیل شده است؛ چیزی که عاشقانش با اشتیاق برایش دل می‌بازند، اما در عمل بازارش هر روز کوچک‌تر می‌شود. جالب است بدانید فراری 12Cilindri Manuale و مک‌لارن McL 6GT تنها به این دلیل تا این حد توجهات را به خود جلب کرده‌اند که دیگر به‌ندرت یافت می‌شوند. با این حال، این علاقه نشان می‌دهد در میان گیربکس‌های اتوماتیک فوق‌العاده روان و کارآمدِ امروز، هنوز گروهی از پرهیجان‌ترین طرفداران وجود دارند که حاضرند پول هنگفتی بابت یک ماشین اسپرت با گیربکس دستی بپردازند.
اما واقعیت این است که برای بیشتر مردم، گیربکس اتوماتیک امروزه نه‌تنها جایگزینی ساده و قابل‌قبول، که در واقع انتخاب بهتری هم است. در سرعت‌های عادی جاده اتوماتیک روان‌تر است و برای کسانی که در پیست فقط به دنبال بهترین عملکرد هستند، قطعاً سریع‌تر. به همین دلیل تنها یک گروه کوچک از «پاک‌سرشت‌های رانندگی» باقی می‌ماند که می‌خواهند خودشان دنده عوض کنند؛ همان کسانی که سراغ Caterham، Ariel یا پورشه 911 GT3 Touring می‌روند. حتی مورگان هم که در مدل Plus Four گیربکس دستی ارائه می‌کند، فروش کمی دارد؛ به قول یکی از آشنایان صنعت: «همه می‌گویند می‌خواهند، اما هیچ‌کس نمی‌خرد.»
در ماشین‌های خانوادگیِ معمولی، وضعیت به مراتب وخیم‌تر به نظر می‌رسد. علاقه به گیربکس دستی در این بخش بیشتر جنبه نسلی دارد؛ کسانی که دهه‌ها با آن رانندگی کرده‌اند و در اواخر عمر نمی‌خواهند به اتوماتیک سوییچ کنند، یا آن را ساده‌تر در تعمیر و نگهداری می‌دانند. اما بازار به زودی پر خواهد شد از کسانی که عمرشان را پشت گیربکس اتوماتیک گذرانده‌اند. پرسش اینجاست: در چه نقطه‌ای تصمیم می‌گیریم دیگر نیازی به گواهی رانندگی جداگانه برای دستی و اتوماتیک نیست؟ با توجه به اینکه دولت‌ها می‌خواهند سوختن سوخت‌های فسیلی را متوقف کنیم و ماشین برقی گیربکس دستی هم وجود ندارد، به احتمال زیاد در دهه آینده آزمون گیربکس دستی را کاملاً کنار می‌گذاریم.
خب، اگر شما هم جزو کسانی هستید که یک ماشین اسپرت بریتانیایی با موتور وسط و تولید محدود می‌خواهید اما پولِ کمی‌بیش‌ازیک‌میلیون‌پوندیِ یک مک‌لارن را ندارید، Noble M500 دقیقاً برای شما ساخته شده است. این ماشین دونفره با شاسی فولادی، موتور 3.5 لیتری V6 فورد، دیفرانسیل عقب و گیربکس شش‌سرعته Graziano (همانند آئودی R8)، فقط با گیربکس دستی عرضه می‌شود و صراحتاً روی کسانی حساب کرده که کمترین مداخله الکترونیکی را می‌خواهند. حالا که گیربکس دستی کمی از آن وینیل‌مانندگیِ خود پیدا کرده، شاید M500 دقیقاً در زمان مناسب سر رسیده باشد.
به نقل از ماشین بازگیربکس دستی دیگر یک انتخاب کاربردی نیست؛ بلکه به یک موضع احساسی شبیه به ساعت‌های مکانیکی یا همین صفحات وینیل بدل شده است. پارادوکس اصلی اینجاست: اشتیاق عمومی به ماشین دنده‌ای به شدت بالا است، اما تعداد کسانی که واقعاً پولشان را روی میز می‌گذارند هر روز کمتر می‌شود. این فاصله بین حرف و عمل، خودروسازان را در موقعیت سختی قرار می‌دهد؛ برندهایی مثل پورشه به خاطر حجم فروش بالا می‌توانند نگه‌داشتن یک نسخه دستی را توجیه اقتصادی کنند، اما برای سازندگان کوچک‌تر این کار یک قمار واقعی است.
از نگاه صنعت، روند به سمت اتوماتیک‌های کامل‌تر و برقی شدن ناوگان فلزی به نظر می‌رسد غیرقابل بازگشت باشد. با حذف تدریجی موتورهای احتراقی، گیربکس دستی بیشتر و بیشتر به یک ویژگی تفریحی و کلکسیونی تبدیل می‌شود؛ دقیقاً همان چیزی که امروز در فراری 12Cilindri Manuale می‌بینیم. پیش‌بینی ما این است که در سال‌های آینده مدل‌های دستی به کالایی کمیاب تبدیل شوند و در بازار دست‌دوم Probably قیمت‌های نجومی بگیرند. در بازارهایی مثل ایران که هنوز اکثریت خودروها دنده‌ای هستند، این روند جهانی فاصله زیادی دارد؛ اما با ورود فزاینده ماشین‌های اتوماتیک و برقی، به زودی نسل جدیدی از رانندگان خواهیم داشت که شاید هرگز دست به دنده نبرده باشند.